MIRËSITË E SHERIATIT NË DISPOZITAT E SHITBLERJES

Pikat kryesore të hutbes

1. Cilësitë e shitblerjes së ndershme dhe të bekuar

2. Shembuj nga mirësitë e Sheriatit në shitblerje

3. Lehtësia e Sheriatit dhe largimi i vështirësisë

---

Lavdia i takon Allahut, i Cili e ka ngritur fenë e Tij pa i lënë asnjë shtrembërim dhe e ka lehtësuar ligjin e Tij, pa vendosur në të ngushtim e as vështirësi.

Dëshmoj se nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut, të Vetmit, i Cili nuk ka ortak, dhe dëshmoj se Muhamedi është robi dhe i Dërguari i Tij. Paqja dhe bekimet e shumta të Allahut qofshin mbi të.

E më pas:

Kini frikë Allahun, o robër të Allahut, me një devotshmëri të vërtetë ndaj Tij dhe jini të vetëdijshëm për mbikëqyrjen e Tij në fshehtësi dhe në vetmi.

“O ju që besuat! Kini frikë Allahun ashtu siç duhet pasur frikë prej Tij dhe mos vdisni ndryshe, veçse duke qenë muslimanë.”

---

Toleranca në shitblerje – shkak për mëshirën e Allahut

O robër të Allahut!

Një lajm i çuditshëm dhe i bukur na e ka treguar i Dërguari i Allahut ﷺ nga Zoti i botëve, lidhur me atë që do të ndodhë në Ditën e Kiametit.

Allahu i Lartësuar do të thotë:

“Shikoni në Zjarr: a gjeni ndokënd që ka bërë ndonjëherë ndonjë të mirë?”

Ata do të gjejnë në Zjarr një njeri dhe do t’i thonë:

“A ke bërë ndonjëherë ndonjë të mirë?”

Ai do të thotë:

“Jo, përveçse kam qenë i butë dhe tolerant me njerëzit në shitblerje.”

Atëherë Allahu i Madhëruar do të thotë:

“Tregohuni tolerantë ndaj robit Tim, ashtu siç ai tregohej tolerant ndaj robërve të Mi.”

Sa Bujar është Allahu!

Ai e bën butësinë dhe tolerancën e robit në shitje dhe blerje shkak për mëshirën e Tij dhe për nxjerrjen e tij nga Zjarri.

A nuk ka thënë Profeti ynë ﷺ:

“Allahu e mëshiroftë njeriun që është tolerant kur shet, kur blen dhe kur kërkon atë që i takon.”

---

Shitblerja e ndershme dhe vendi i saj në Islam

O robër të Allahut!

Njerëzit nuk mund të bëjnë pa shitblerje në jetën e tyre, sepse ajo është prej nevojave të domosdoshme për mbarëvajtjen e kësaj bote.

Dhe meqë Sheriati i përsosur ka ardhur për realizimin dhe plotësimin e dobive, si dhe për largimin dhe pakësimin e dëmeve, Allahu e ka lejuar shitjen dhe blerjen.

Madje, Sheriati e ka bërë tregtinë dhe sigurimin e nevojave të njerëzve prej fitimeve më të mira dhe prej obligimeve kolektive.

Profeti ﷺ u pyet:

“Cili fitim është më i miri?”

Ai tha:

“Puna e njeriut me dorën e tij dhe çdo shitblerje e ndershme.”

Shitblerja e ndershme është ajo që nuk kundërshton Sheriatin dhe që ndërtohet mbi sinqeritetin dhe sqarimin.

E kundërta e saj është shitblerja mëkatare.

Sheriati i përsosur ka vendosur një sistem të plotë dhe të drejtë për marrëdhëniet ndërmjet njerëzve, i cili realizon dobitë e fesë dhe të kësaj bote dhe largon prej tyre vështirësinë dhe ngushtimin.

Prej kësaj janë edhe rregullat që sistemojnë shitjen dhe blerjen, të cilat shfaqin mirësitë e Islamit dhe bukurinë e legjislacionit të tij, ndryshe nga sistemet tokësore si kapitalizmi dhe liberalizmi.

---

Qëllimi i tregtisë në Islam

Prej gjërave të para është qëllimi i mirë.

Islami e bën qëllimin e jetës realizimin e adhurimit ndaj Allahut të Vetëm dhe e konsideron këtë botë si arë për Ahiretin.

Prandaj, shitja dhe blerja për muslimanin janë vetëm mjete, të cilat nuk duhet ta pengojnë atë nga bindja ndaj Allahut.

Për këtë arsye, muslimanin gjatë shitblerjes e gjen duke zbatuar dispozitat e Islamit, duke qenë i sinqertë dhe besnik, duke dashur për muslimanët atë që do për veten e tij.

Tregtia e tij nuk e largon nga obligimet e tij, ashtu siç ka thënë Allahu i Lartësuar:

“Burra të cilët as tregtia dhe as shitblerja nuk i largojnë nga përmendja e Allahut, falja e namazit dhe dhënia e zekatit.” [En-Nur: 37]

Ndryshe nga sistemi kapitalist, qëllimi i të cilit është realizimi i fitimit dhe pasurisë, me çfarëdo mjeti qoftë.

---

Çfarë lejohet dhe çfarë ndalohet të shitet

Prej bukurisë së Sheriatit Islam është se ai e ka lejuar shitblerjen e çdo gjëje të mirë dhe të dobishme, ndërsa e ka ndaluar shitblerjen e çdo gjëje të keqe, të dëmshme dhe të padobishme.

Çdo gjë, përdorimin e së cilës Allahu e ka ndaluar, është e ndaluar edhe tregtia me të.

Kjo është një rregull i përgjithshëm që e ka vendosur i Dërguari i Allahut ﷺ, duke thënë:

“Kur Allahu ua ndalon një populli diçka, ua ndalon edhe çmimin e saj.”

Prandaj ndalohet shitja e statujave, alkoolit, cigareve, instrumenteve muzikore, stolive prej ari të punuara për burrat, rrobave të ndaluara të zbukurimit dhe ekspozimit për gratë, si dhe e çdo gjëje që është vërtetuar se është e ndaluar.

Madje, Islami e ka ndaluar edhe shitjen e asaj për të cilën dihet se do të përdoret për haram, sepse ndihma në mëkat është mëkat.

Prandaj, nuk lejohet shitja e rrushit atij për të cilin dihet se do ta përdorë për prodhimin e alkoolit dhe as shitja e armëve në kohë trazirash dhe fitnesh.

Ndërsa në kapitalizëm, çdo gjë që sjell fitim mund të shitet dhe këtë nuk e kufizon veçse ajo që njerëzit e konsiderojnë të ndaluar, jo ajo që e ka ndaluar Zoti i njerëzve, i Gjithëdituri dhe i Urti.

---

Ruajtja e pasurisë dhe ndalimi i shpërdorimit

Meqenëse pasuria është mirësi prej Allahut dhe me të mbahet jeta, Sheriati e ka ndaluar shpërdorimin dhe shpenzimin e pasurisë në gjëra prej të cilave nuk ka dobi.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Hani dhe pini, por mos e teproni, sepse Ai nuk i do ata që e teprojnë.” [El-A‘raf: 31]

Profeti ﷺ thotë:

“Hani, jepni lëmoshë dhe vishuni pa shpërdorim dhe pa mendjemadhësi.”

Prandaj nuk lejohet që njeriu të blejë diçka me çmim tepër të lartë vetëm për t’u mburrur dhe për t’u krenuar.

Madje kemi dëgjuar për njerëz që blejnë dhi me qindra mijëra dhe i zbukurojnë ato me ar, vetëm për mburrje dhe krenari.

A nuk e dinë këta se Allahu do t’i pyesë në Ditën e Kiametit për pasurinë e tyre:

Prej nga e fituan dhe ku e shpenzuan?

Njeriu në Sheriat është rob i Allahut, e jo rob i epsheve dhe dëshirave të tij.

Ndërsa në liberalizmin modern, njeriu trajtohet si qenie konsumuese dhe synimi është pasuria e tij.

Për këtë arsye, krijohen për të nevoja prej të cilave ai në të vërtetë nuk ka nevojë dhe ato i paraqiten përmes reklamave më tërheqëse, që ta bëjnë të mendojë se është i varfër pa to.

Kështu, ai vazhdon të mundohet për të plotësuar nevoja të sajuara, edhe nëse për këtë hyn në borxh me kamatë të rëndë.

---

Mbrojtja e pasurisë dhe ndalimi i mashtrimit

Prej mirësive të Sheriatit është se Allahu e ka ndaluar çdo gjë që çon në marrjen e pasurisë së njerëzve pa të drejtë.

Allahu i Lartësuar thotë:

“O ju që besuat! Mos e hani pasurinë e njëri-tjetrit padrejtësisht, përveçse kur bëhet tregti me pëlqimin tuaj të ndërsjellë.” [En-Nisa: 29]

Profeti ﷺ ka thënë:

“Nuk i lejohet askujt të marrë pasurinë e vëllait të tij pa të drejtë, sepse Allahu e ka bërë të ndaluar pasurinë e muslimanit për muslimanin.”

Për këtë arsye, Sheriati ka kushtëzuar pëlqimin e ndërsjellë ndërmjet shitësit dhe blerësit.

Nuk lejohet nënvlerësimi i të drejtave të njerëzve dhe as shfrytëzimi i nevojës së tyre.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Mos ua pakësoni njerëzve gjërat e tyre.” [El-A‘raf: 85]

Ndërsa Profeti ﷺ thotë:

“Shitblerja bëhet vetëm me pëlqim të ndërsjellë.”

Sheriati ka ndaluar mashtrimin, manipulimin dhe fshehjen e mangësive të mallit.

Profeti ynë ﷺ kaloi pranë një grumbulli ushqimi dhe e futi dorën në të. Gishtat e tij prekën lagështi.

Ai tha:

“Çfarë është kjo, o pronari i ushqimit?”

Ai tha:

“E ka lagur shiu, o i Dërguari i Allahut!”

Profeti ﷺ tha:

“Përse nuk e vendose sipër ushqimit që njerëzit ta shihnin? Kush mashtron, nuk është prej meje.”

Sa dallim i madh ka ndërmjet një muslimani që e këshillon vëllanë e tij musliman, ia sqaron mangësinë dhe nuk ia fsheh, dhe një tjetri që e ka shitur fenë e tij për dunjanë, duke mashtruar dhe fshehur!

Profeti ﷺ thotë:

“Muslimani është vëlla i muslimanit dhe nuk i lejohet një muslimani t’i shesë vëllait të tij diçka që ka mangësi pa ia treguar atë.”

Allahu i ka kërcënuar gjithashtu ata që ua pakësojnë njerëzve të drejtat e tyre:

“Mjerë ata që masin mangët (në peshore)! Ata që, kur masin për veten, e marrin masën e plotë, ndërsa kur u masin ose u peshojnë të tjerëve, ua pakësojnë. A nuk mendojnë ata se do të ringjallen?” [El-Mutaffifin: 1–4]

---

Ndalimi i paqartësisë, mashtrimit dhe tregtisë së dëmshme

Sheriati ka ndaluar shitjen me garar, që është çdo shitje me përfundim të panjohur dhe të pasigurt.

Dija është kusht për vlefshmërinë e shitjes:

• njohja e mallit;
• njohja e çmimit;
• njohja e afatit, nëse pagesa është e shtyrë.

Kjo sepse paqartësia është terren për mashtrim dhe përfundimi i saj është mosmarrëveshja dhe marrja e pasurisë së njerëzve padrejtësisht.

Prandaj Sheriati ka ndaluar disa lloje shitblerjesh që bashkohen në paqartësi dhe rrezik, ndër to edhe shitjen e frutave para se të shihet pjekuria e tyre.

Enes ibn Malik رضي الله عنه ka thënë se Profeti ﷺ e ka ndaluar shitjen e frutave derisa të fillojnë të piqen.

E pyetën:

“Çfarë do të thotë të fillojnë të piqen?”

Tha:

“Derisa të skuqen.”

Pastaj i Dërguari i Allahut ﷺ tha:

“Çfarë mendon, nëse Allahu e pengon frytin, me çfarë të drejte njëri prej jush e merr pasurinë e vëllait të tij?”

Ebu Hurejra رضي الله عنه ka thënë:

“I Dërguari i Allahut ﷺ e ka ndaluar shitjen me guralec dhe shitjen me garar.”

Shitja me guralec është, për shembull, kur tregtari thotë:

“Hidhe një guralec dhe cilit mall t’i bjerë sipër, ai është i yti për këtë çmim.”

Ky ndalim përfshin çdo lloj shitjeje në të cilën ka paqartësi ose bixhoz.

Këto shitblerje Sheriati i ka ndaluar nga mëshira ndaj njerëzve, për shkak të padrejtësisë, mashtrimit dhe pasigurisë që përmbajnë.

Sa larg është kjo nga një liberalizëm që nuk e sheh problem pasigurinë nëse të dyja palët janë pajtuar për të!

I Lartësuar qoftë i Urti, i Cili urdhëron për drejtësi dhe është në rrugë të drejtë.

---

Ndalimi i formave të tregtisë që dëmtojnë njerëzit

Sheriati ka ndaluar çdo lloj shitjeje që mund të shkaktojë armiqësi ndërmjet muslimanëve.

Në dy Sahihët transmetohet se Profeti ﷺ:

“E ka ndaluar nexhshin.”

Nexhshi është që dikush ta rrisë çmimin e një malli pa pasur qëllim ta blejë atë.

Gjithashtu, në dy Sahihët transmetohet se ai ﷺ ka thënë:

“Asnjëri prej jush të mos shesë mbi shitjen e vëllait të tij.”

Sheriati ka ndaluar gjithashtu që një mall të shitet para se njeriu ta posedojë atë.

Hakim ibn Hizami رضي الله عنه e pyeti të Dërguarin e Allahut ﷺ:

“O i Dërguari i Allahut! Më vjen një njeri dhe më kërkon t’i shes diçka që nuk e kam. A ta blej për të nga tregu dhe pastaj t’ia shes?”

Ai ﷺ tha:

“Mos e shit atë që nuk e posedon.”

Sheriati ka ndaluar gjithashtu çdo lloj tregtie që dëmton furnizimin dhe jetesën e njerëzve.

Prandaj e ka ndaluar monopolizimin, që është blerja e mallrave dhe mbajtja e tyre larg njerëzve në kohën kur ata kanë nevojë për to, me qëllim që çmimi të rritet.

Profeti ﷺ thotë:

“Askush nuk monopolizon përveç mëkatarit.”

Gjithashtu ka ndaluar që tregtarët e qytetit t’ua marrin mallrat njerëzve të fshatit për t’ua shitur ata në vend të tyre, sepse kjo mund të çojë në ngritjen e çmimeve për njerëzit.

Profeti ﷺ ka thënë:

“Banori i qytetit të mos shesë për banorin e fshatit. Lërini njerëzit që Allahu ta furnizojë njërin përmes tjetrit.”

---

Përmbyllje

Allahu më dhëntë begati mua dhe juve në Kuranin Madhështor dhe na bëftë dobi mua dhe juve me ajetet dhe këshillat e urta që gjenden në të.

I kërkoj falje Allahut për veten time dhe për ju, prandaj kërkojini edhe ju falje Atij.

Vërtet, Ai është Falësi i Madh, Mëshirëploti.

HUTBEJA E DYTË

Lavdia i takon Allahut. Paqja dhe bekimet qofshin mbi të Dërguarin e Allahut, mbi familjen e tij, shokët e tij dhe mbi të gjithë ata që e pasojnë atë.

E më pas:

Sheriati i lehtë dhe tolerant ka ligjësuar atë që ua lehtëson njerëzve jetën dhe ua largon ngushtimin dhe vështirësinë.

Për këtë arsye, Allahu ka ligjësuar në shitblerje të drejtën e zgjedhjes gjatë qëndrimit në vendin e kontraktimit, që do të thotë se secili prej dy palëve në shitblerje, për sa kohë që gjenden ende në vendin ku është lidhur marrëveshja, ka të drejtë ta përfundojë shitblerjen ose ta prishë atë.

Profeti ﷺ ka thënë:

“Shitësi dhe blerësi kanë të drejtë zgjedhjeje për sa kohë që nuk janë ndarë. Nëse tregohen të sinqertë dhe i sqarojnë gjërat, do t’u jepet bereqet në shitblerjen e tyre; e nëse fshehin dhe gënjejnë, do të fshihet bereqeti i shitblerjes së tyre.”

---

E drejta e kushtëzuar e zgjedhjes

Përveç kësaj, Sheriati ka ligjësuar edhe të drejtën e zgjedhjes me kusht.

Kjo do të thotë se secila prej palëve mund të vendosë si kusht një afat pas përfundimit të shitblerjes, gjatë të cilit mund të mendojë nëse dëshiron ta vazhdojë marrëveshjen apo ta prishë atë.

Profeti ﷺ ka thënë:

“Muslimanët janë të lidhur me kushtet e tyre, përveç një kushti që e bën haram hallallin ose e bën hallall haramin.”

---

E drejta e kthimit për shkak të mangësisë

Sheriati ka pohuar gjithashtu të drejtën e zgjedhjes për shkak të mangësisë.

Kush blen një mall dhe më pas zbulon në të një mangësi, ka të drejtë ta kthejë atë, nëse dëshiron.

Profeti ﷺ ka thënë:

“Kush blen një dele të cilës i është mbajtur qumështi” — pra, së cilës i është penguar mjelja, që të duket sikur është shumë qumështore — “ai ka të drejtë zgjedhjeje për tri ditë: nëse dëshiron, e mban; e nëse dëshiron, e kthen dhe së bashku me të kthen edhe një sa‘ hurma.”

---

Lehtësimi për atë që pendohet për shitblerjen

Edhe pse shitblerja bëhet detyruese pasi palët të ndahen, Sheriati megjithatë e ka nxitur secilën palë që t’i përgjigjet kërkesës së palës tjetër, nëse ajo dëshiron të tërhiqet nga marrëveshja, si shenjë butësie dhe mëshire ndaj saj.

Sepse njeriu mund të nxitohet në vendimin e tij dhe më pas të pendohet.

Profeti ﷺ ka thënë:

“Kush ia pranon një muslimani anulimin e shitblerjes, Allahu do t’ia falë rrëshqitjen e tij.”

---

Lutje

O Allah! Na ndihmo dhe mos ndihmo kundër nesh; na jep fitore dhe mos u jep fitore kundër nesh; bëj që kurthi të jetë në dobinë tonë dhe jo kundër nesh; dhe na ndihmo kundër atyre që na bëjnë padrejtësi.

O Allah! Na dhuro siguri në vendet tona, përmirëso prijësit dhe drejtuesit tanë dhe bëj që drejtimi ynë të jetë në duart e atyre që të frikësohen Ty, që janë të devotshëm ndaj Teje dhe që ndjekin kënaqësinë Tënde.

O Allah! Ji në ndihmë të vëllezërve tanë të dobësuar kudo që ndodhen dhe cakto për ta fitore dhe çlirim të afërt.

---

O robër të Allahut!

Përmendeni Allahun shumë dhe madhërojeni Atë në mëngjes dhe në mbrëmje.

Dhe lutja jonë e fundit është:

Lavdia i takon Allahut, Zotit të botëve.